2.1. Planaren xedea eta norainokoa

Boluntariotzako Euskal Plan hau, hasiera batean, onesten denetik kontatzen hasi eta hiru urteko aldi batean pentsatuz landu da. Aldi hori, instituzio baten edo bestearen ziklo politikoak kontuan izan gabe ezarri da. Lehen Plan honentzat hiru urteko aldia egokitzat jo dugu, esperimentala eta aitzindaria dela kontuan izanik. Ondoren egiten diren planetan aldi edo epe luzeagoa ezartzeko aukera aztertuko da. Dena den, ezarritako hiru urteko epean inplikaturiko eragile edo agenteei urteko jarduketa proiektu edo proposamenak egitea proposatuko zaie, Planaren helburuak lortzeko arian ariko aurrerabidearen mesedetan.

Euskal Autonomia Erkidegoan boluntariotzaren alorrean diharduten eragile edo agente guztien estrategiak eta jarduketak bultzatu eta uztartzea du helburu. Hala ere, hori ez da inolako oztopoa izango Eusko Jaurlaritzak, bera baita Plana onesten duena, hemen proposatzen diren orientabideak hartu eta aplikatzerakoan agente edo eragile publiko eta pribatu horietako bakoitzaren autonomia errespetatu eta indartu nahi izango balu.

Plan honek, Eusko Jaurlaritzako sail ezberdinen, Foru Aldundien, Udalen, boluntarioak dituzten erakundeen eta beste gizarte-eragile edo agenteen planen eta ekintzen sinergiarik interesgarrienak eta adostasun-mailarik handiena lortu nahi du. Plana lantzeko prozesua, zeinean agente horiek guztiek parte hartu duten eta konprometitu diren, goian adierazitakoa lortzeko oinarri garrantzitsua da.

Boluntariotzako Euskal Plana, plan estrategikoa eta irekia dela ulertzen da. Estrategikoa da, boluntariotzaren etorkizunean eragin handia izan nahi duten helburuak eta jarduketa-lerroak proposatzen dituelako. Plan honen helburua ez da gure erkidegoan boluntariotzarekin erlazioren bat duten plan eta jarduketa ezberdinak biltzen dituen dokumentu soila izatea, orain arte egindakoa onartuz eta errespetatuz, euskal boluntariotzaren errealitatea aldatu edo hobetzeko prozesu batean pixkanaka borondate operatiboak bateratuko dituen proposamen estrategiko bat lantzen hastea baizik. Plan batek, estrategikoa izan dadin, egingarria den eta aldi berean eragin handiagoa lortzen duen jarduera aukeratzen asmatu behar du.

Boluntariotzako Euskal Plana baliabide ireki eta dinamikoa izateko landu da, eta beraz, gauzatzen ari denean bitarteko ebaluazioak eta kanpoko faktore edo gorabehera ezberdinen ondoriozko doikuntzak egin daitezke, ez badute plana ahultzen, noski. Horregatik, euskal boluntariotza gauzatzen den esparruan eragina duten erabaki edo egoera politikoak, ekonomikoak edo bestelakoak arretaz aztertu beharko dira.

2.2. Erreferentziazko Kontzeptuak

Plan honen ondorioetarako, funtsezko zenbait kontzeptu azpimarratu nahi ditugu, horiek aldez aurretik argitu gabe plana egitea edo ulertzea zaila izango litzatekeelako. Lehenengoa boluntariotzaren kontzeptua da, Euskal Autonomia Erkidegoko Boluntariotzari buruzko Legean adierazten dena. Legearen 2. artikuluan ondokoa dio: "pertsona fisikoek aurrera eramaten dituzten interes orokorreko ekimenen multzoa da boluntariotza, ekimen horiek honako baldintza hauek betetzen badituzte:

a) Norberaren probetxurako ezer lortzeko asmorik gabekoak izatea eta elkartasunak bultzatuak izatea.
b) Borondatezkoak eta askatasun osoz eginak izatea; arrazoia lan, funtzionariotza edo merkataritza-harremana ez izatea, ez eta obligazio pertsonala edo betebehar juridikoa ere.
c) Irabazi-asmorik ez duten erakundeen bidez eta programa edo egitasmo zehatzei jarraiki eginak izatea.
d) Ordainsaririk gabeak izatea.
e) Ordaindutako zerbitzu profesionalak inolaz ere ez ordezkatzea".

Oso garrantzitsua izango da boluntariotzaren kontzeptua ongi definitu eta mugatzea eta, adibidez, konpromisoari, egonkortasunari, autonomiari, dedikazioari eta antzeko kontzeptuei lotzea. Edonola ere, Plan honek suspertzea eta bateratzea du helburu, eta boluntariotzaren kontzeptuaren hainbat erabilera bidezko daudela onartzen da, pertsona askok beren burua oso zentzu ezberdinetan hartzen baitute boluntariotzat.

Definizioarekin jarraituz, Legearen 3. artikuluak ondokoa dio: "interes orokorrekotzat jotzen diren ekimenak honakoak dira: gizartearen edo pertsonaren onerako lan egiteko konpromisoa dutenak, esparrua edozein dela ere, hots, gizartea, komunitatea, hiria, kultura, garapena, ingurumenaren babesa edo antzekoa".

Gure ustez, aurreko idatz-zatiak, zenbait esparru espresuki aipatu ondoren "edo antzekoa" adierazten duenean, horietan barne hartutzat jo daitezkeen esparruetan edo beste zenbait esparrutan boluntariotzari atea zabalik uzten dio. Izan ere, hezkuntza, osasuna, astialdia, babes zibila, kirola edo erlijioa aipa daitezke, besteak beste. Bestalde, adierazi behar da sailkapen hauek, askotan, boluntariotzatik kanpo fenomeno horri buruz dagoen ikuspegiarekin zerikusi handiagoa dutela, boluntarioen bizipenarekin baino.

Jasotako definiziora itzuliz, boluntarioen eta erakundeen arteko lotura argi eta garbi agertzen da. Euskal Autonomia Erkidegoko Boluntariotzari buruzko Legearen 8. artikuluaren arabera, "Boluntarioak dituzten erakundeek, edozein lege-ereduri dagozkiola ere, baldintza hauek bete beharko dituzte: legearen arabera osatuak izatea, nortasun juridiko propioa edukitzea, irabazi-asmorik ez izatea, Euskal Autonomia Erkidegoaren eskumenen barruan fundazio eta elkarteei dagokien erregistroan behar bezala erregistratuta egotea eta interes orokorreko ekintzen barruan programak edo egitasmoak garatzea (lege honetako 3. artikuluan zehaztuak)".

Ondoren, zera dio: "boluntariotzako erakunde izendapena ondoko hauek hartuko dute: aurreko baldintzak betetzeaz gain kide gehienak boluntarioak dituztelarik, egiten dituzten programa edo egitasmo gehienak batik bat boluntarioen bidez egiten dituzten erakundeek".

Plan honi begira, erakundeei buruz hitz egiten dugunean, boluntarioak dituzten erakunde guztiak aipatuko ditugu, une honetan boluntariotzako erakundeen (legeak adierazten duen zentzu hertsian) eta boluntarioak dituzten gainerako erakundeen arteko desberdintasuna ezarri gabe. Eta irizpide berari jarraitu zaio Boluntariotzako Erakundeen Errolda Orokorraren funtzionamendu-araudia onartu eta boluntariotzari buruzko zenbait alderdi arautzen dituen irailaren 1eko 169/2000 Dekretuan.

2.3. Boluntariotzaren esparrua

Politika publikoek, oro har, eta Boluntariotzako Euskal Planak, bereziki, esparru jakin batean eragina izatea du helburu, eta esparru horretan, Plana onesten duen instituzio publikoaz gain kontuan izan behar diren beste eragile eta dinamika batzuk egon badaude (ikus 1. eranskina).

Boluntariotzaren esparrua irudikatu nahi badugu, lehenik boluntarioen ekintzaren xede diren pertsona eta komunitateei erreparatu behar diegu. Horiek dira boluntariotzaren izateko arrazoia, eta horiei eta horien premiei jarraiki orientatu beharko da boluntarioen ekintza.

Boluntariotza aipatzen dugunean, pertsona batzuek baldintza jakin batzuetan burututako jarduera-sorta bati buruz hitz egiten ari garela esango dugu ondoren. Lehenik eta behin, adierazi beharra dago pertsona asko boluntarioak direla baina ez direla horretaz ohartzen. Hau da, boluntariotza (edo boluntarioa) hitza espazio legegile, politiko, zientifiko, mediatiko edo sozial jakin batzuetan oro har erabiltzen den arren, horrek ez du esan nahi benetan dauden boluntarioek beren nortasuna irudikatu edo eraikitzeko hitz hori erabiltzen dutenik.

Era berean, boluntarioak dituzten erakundeek, nortasuna eraikitzerakoan, sozialki aurkezterakoan eta espazio publikoan jarduterakoan ez dute beti boluntariotzaren kontzeptua erabiltzen. Boluntarioak dituen erakunde batek identifikatu eta garatzeko erabil ditzakeen alderdiei dagokienez, boluntariotzaren alderdiaz gain, eta hiru adibide ezartzearren, erakundearen zeregina, haren kideen ezaugarriren bat edo kokapen geografikoa aipa ditzakegu. Beraz, hiru adibideekin jarraituz, alkoholismoaren prebentziorako erakunde batek, emakume-erakunde batek edo auzo jakin bateko erakunde batek boluntarioak izan ditzake edo, nolabait esateko, boluntariotzako erakunde ere izan daiteke, era horretan identifikatzen ez den arren.

Edonola ere, erakunde horiek, bertan boluntarioek garrantzi handia duten ala ez edo boluntarioak dituzten erakundeak direla ohartzen diren ala ez kontuan izan gabe, aztertzen ari garen esparruan kontuan izan beharreko eragile garrantzitsuak dira. Garrantzitsuak dira, halaber, erakunde horiek osatzen dituzten sareak (edo federazioak, edo plataformak, kasuen arabera), askotan sare horietan boluntarioak dituzten erakundeak boluntarioak ez dituztenekin elkartzen diren arren, adibidez beste zeregin komun bat dela medio.

Adierazpen hori ez da alferrikakoa, izan ere, normala dirudi erakunde bat xede berbera duten beste batzuekin taldekatzea edo koordinatzea (boluntarioak dituzten ala ez berdin diolarik). Normalki, erakunde horien helburu nagusia hartzaileak dira, gainera horrela behar du izan, eta haien beharrizan eta nahiei erantzun egokia ematen saiatzen dira. Horrela, boluntariotza zeharkako tresna garrantzitsua da, baina ez du nahitaez lehentasuna izan behar erakundeen autoidentifikazio, garapen eta artikulazioan.

Esparru horretan jarraituz, hainbat mailatako herri-administrazioak ere aurki ditzakegu (gutxienez, nazioartekoak, estatuetakoak, erkidegoetakoak, lurraldeetakoak eta udaletakoak). Berriro azpimarratu nahi dugu administrazioak erakundeekin batez ere egiten dituzten zerbitzuen edo esku-hartzeen arabera erlazionatzen direla (eta boluntarioak edukitzea ala ez, bigarren maila batean geratzen da). Beraz, herri-administrazioen eta sare eta erakundeen arteko elkarrizketa-prozesuetan boluntariotza, berriz ere, zeharkako edo bigarren mailako elementua izango da, eta gainera oso logikoa dirudi hori horrela izatea.

Baina hori ez da beti horrela gertatzen, izan ere, herri-administrazioek, zenbait kasutan eta neurri jakin batean, boluntariotza elkarrizketaren eta esku-hartzearen oinarrizko elementutzat ere hartzen baitute. Hori kontuan izanik, funtsezkoa da esku-hartze publikoen barruan bi mota bereiztea: alde batetik, boluntariotzarekin (zuzenean) erlazionatuta dagoen esku-hartzea, eta bestetik, boluntariotzarengan (zeharkako) eragina izan dezakeen beste topiko batzuei loturik dagoen esku-hartzea.

Gauza batek argi geratu behar du: esku-hartze publikoaren sailkapena egiterakoan (boluntariotzarekin zuzenean edo zeharka erlazionatuta dagoen kontuan izanik), ez dugu kontuan hartzen instituzio horrek "boluntariotza" hitza erabiltzen duen ala ez. Bestalde, zuzeneko esku-hartzea nahiz zeharkakoa deritzegun horiek ezinbestekoak dira, eta horien arteko koherentzia eta sinergia bilatu behar da.

Esparru honen barruan, Euskal Autonomia Erkidegoko hiru lurraldeetan eta beste zenbait lekutan boluntariotzarekin erlazionaturik sortu diren agentziak deiturikoak nortasun propioa duten agente gisa definitu ditugu. Gure ustez, elkarren artean ezberdintasunak izan arren, gure ingurunean nortasun propioa duten eta ekarpen espezifikoak egiten dituzten eragiletzat har ditzakegu.

Azkenik, ingurune soziala aipatu behar dugu, eta honen barruan bereziki interesgarriak izan daitezke (lehendik aipatu ditugun erakundeen jardueraren pertsona hartzaileekin batera) sindikatuak, mugimendu sozialak, boluntariorik ez duten hirugarren sektoreko erakundeak, komunikabideak, elizak, enpresak edo hezkuntzaren mundua, esate baterako. Boluntariotzari laguntza-mota ezberdinak ematea erabaki duten Aurrezki Kutxak edo Fundazioak bezalako erakundeek garrantzi berezia izan dezakete.

Plan hau lantzerakoan agente horiek guztiek parte hartu dute, eta lehendik egiten ari ziren lana abiapuntutzat hartu da. Edonola ere, esparru konplexu honetan esku-hartzearen hartzaile diren eragile edo agenteengan modu ezberdinean eragina izango duten helburuak eta ekintza-lerroak ezarriko dira. Aipatutako eragile edo agenteetako bakoitzaren beharrizanak eta ekarpenak askotarikoak izan daitezke, baina horiek guztiak Plan honetan bildu behar dira, proposamen estrategikoa den neurrian.

2.4. Euskal Autonomia Erkidegoko boluntariotzaren egoeraren diagnostikoa

Boluntariotzako Euskal Plan honetan, bere ezaugarriak kontuan izanik, Euskal Autonomia Erkidegoko boluntariotzaren egoeraren azterketa, ebaluazioa edo diagnostikoa egin behar dela uste dugu. Eta ondoren hautatzen diren helburuak eta ekintza-lerroak horretan oinarrituko dira. Hemen aurkezten dugun diagnostikoa egiteko, orain arte eskura egon den informazioa kontuan izan da, eta Boluntariotzaren Euskal Kontseiluan prozesatu da.

Plana gauzatzeak analisiak eta balorazioak egiteko oinarri izango diren ebidentzia berriak edukitzeko aukera ematen duen neurrian, hemen aurkezten den diagnostikoa aberastu edo zuzendu ahal izango da, eta Boluntariotzaren Euskal Kontseiluak, Legeak ezarritakoaren arabera, gaiarekin erlazionatuta dauden politika publikoen oinarri gisara beharrezkoa den boluntariotzaren egoerari buruzko hausnarketa eta balorazioan protagonista berezia izango da.

Diagnostiko hau garatzeko, indarguneak, ahuleziak, aukerak eta arriskuak barne hartzen dituen eskema ezaguna erabiliko dugu, boluntariotzara eta bere ingurune sozialera dinamikoki hurbiltzeko aukera ematen digula uste baitugu. Eskema hau erabiltzen den guztietan egin ohi dugun bezala, adierazi behar dugu alderdi bakoitza atal batean edo bestean sartzea erlatibizatu egin behar dela, adibidez zenbait ahulezia indargune bihur daitezkeelako eta, aldiz, zenbait arrisku aukera.

2.4.1. Indarguneak

Euskal Autonomia Erkidegoko boluntariotzan aurkitzen ditugun indarguneak hautatu eta, hasiera batean eskematikoki, adierazi behar izango bagenitu, ondoko hauek adieraziko genituzke:

2.4.1.1. Boluntariotzaren lehen indargunea, seguru asko, barne biltzen eta transmititzen dituen balioen giza kalitate sakona da. Izan ere, jakin badakigu gaur eta hemen boluntariotza deritzoguna ez dela fenomeno berria, gure gizartean eta beste batzuetan oso zaharrak diren balio eta praktiken bertsio berri bat baizik.

2.4.1.2. Bigarren indargunea da Euskal Herrian elkartzeko edo lankidetzan jarduteko tradizio edo espiritu sendoa dagoela, eta hori frogatzeko, adierazi behar da gure herria, kasu askotan, aitzindari izan dela gizarteratzeko eta ekintza kolektiborako era ezberdinak sortzeko eta garatzeko garaian.

2.4.1.3. Nahiz eta zenbait erakundek joera-aldaketa bat hasi ote den adierazten duten, badirudi gure inguruko herrialdeetan boluntariotza aztertzen duten adituak nahiko ados daudela boluntariotza kuantitatiboki hazten ari den fenomenoa dela adierazteko garaian, azken hamarkadak aztertzen baditugu behitzat. Gure kasuan %10aren inguruko zifrak erabili ohi ditugu boluntario-kopuruari buruz hitz egiterakoan, egin diren azterlanek, esate baterako, denbora-dedikazioari edo pertsona bat boluntariotzat hartzeari ala ez hartzeari dagokionez irizpide ezberdinak erabiltzen dituzten arren.

2.4.1.4. Gure ustez, gizartean duen onarpena eta izen ona pixkanaka (gorabeherak dituen arren) hobetzen ari den errealitatea da, eta jaso izan dituen kritikak eta erreparoak gutxitzen joan dira. Batez ere hirugarren sektorea ukitzen duen fenomenoa da, eta baliteke ekonomiaren ikuspuntutik sektore garrantzitsu gisa sendotzea eta onartua izatea, eta antolatzen den gizarte zibilak globalizazio-prozesuan eragile garrantzitsu gisa balioberritzea, sozialismo errealaren porrotaren ondoren.

2.4.1.5. Pixkanaka bada ere, boluntariotzaren barruan heterogeneotasuna gehitzen ari da. Emakumeek, betidanik, beste gizarte-eremu batzuetan baino presentzia handiagoa izan dute boluntariotzan, eta gaur egun, adibidez, adinari dagokionez aniztasuna handitzen ari da, gero eta pertsona helduagoek boluntariotzan dihardutelako. Bestalde, boluntarioen artean gero eta gehiago ikus daitezke hasiera batean boluntariotzaren hartzailetzat hartuak izan diren gizataldeetako pertsonak (bi adibide: ezintasunen bat duten pertsonak, eta etorkinak). Gero eta onartuagoa dago boluntariotzan mota guztietako pertsonek parte har dezaketela.

2.4.1.6. Era berean, oso beharrezkoa dirudi gaur egungo boluntariotza eratzeko beste alderdi garrantzitsu bat biltzea: boluntarioak erakunde bat baino gehiagoko kide izatea aldi berean. Gaiari buruzko azterlan eta argitalpenek bildu dute alderdi hori, eta erakundeetan sartzen diren boluntarioak hartzen dituzten pertsonak horrekin ari dira; alderdi giltzarria da boluntarioen nortasun berria ulertzeko eta boluntarioak ardatz nagusi gisa dituzten galderak, planak eta programak egituratzeko.

2.4.1.7. Boluntariotzaren beste indargune bat erakundeen heterogeneotasuna da. Boluntarioak dituzten erakundeen neurrien, jarduketa-arloen (gizarte-boluntariotza da nagusi) edo ikuspegi ideologikoen aniztasuna ere, inolako zalantzarik gabe, indargune bat da. Era berean, tokian tokiko (landa zein hiri mailakoa) inkardinazio sendoa duten erakundeetatik hasi eta nazioarteko erakundeak ere aurki ditzakegu..

2.4.1.8. Boluntariotzaren beste indargune bat da haren esparrua egituratu eta sendotu egin dela. Hona hemen hori frogatzen duten zenbait adibide: gaiari loturiko legeria (eta Boluntariotzaren Euskal Kontseiluaren sorkuntza), boluntariotzaren kontzeptuaren inguruan sortutako sare-esperientziak, etika-kodeen lantzea, Herri Administrazioek boluntariotzari emandako laguntzak, edo Euskal Autonomia Erkidegoko hiru lurraldeetan agentzia espezializatuak agertzea..

2.4.1.9. Beste indargune bat, proposamen sortzaileak, esperientzia berritzaileak eta, azken batean, boluntariotza bezalako sare bizi eta aldakorrean askotan agertzen diren praktika egokiak dira

2.4.1.10. Azterlanetan ikus daitekeenez, beste indargune bat boluntarioek lortu duten kualifikazio handia da (gainera, askotan boluntario-lanarekin erlazionaturiko gaietan).

2.4.2. Ahuleziak

Euskal Autonomia Erkidegoko boluntariotzan aurkitzen ditugun ahulezien artetik, ondoko hauek adieraziko genituzke:

2.4.2.1. Indarguneen artean boluntario-kopurua handitzen ari dela aipatu dugun arren, eta nahiz eta alderdi kuantitatiboa garrantzitsuena ez den, ezin dugu ahaztu azterlan askoren arabera gure boluntariotzaren neurria (eta, oro har, hirugarren sektorearena) oraindik ere gure inguruko herrialdeetakoa baino txikiagoa dela, herrialde horietan boluntariotzak eta elkarlanak gurean baino tradizio handiagoa dutelako.

2.4.2.2. Sektore honetan, boluntario askok lan-konpromisoa erraz hausten edo eteten dutela aipatu ohi da (eta ondorioz, erakundeetan eta sektorean oroimen historikoa galtzen da, eta erantzukizunetan errelebua emateko zailtasunak daude). Zenbaitetan honi boluntariotzaren ikuspegi edo bizipen utilitarista edo instrumentala lotzen zaio, askotan funtsik gabeko moden eraginpean edo lan-munduratzearen logikaren pean dagoelarik. Fenomeno hau alderdi kulturalekin (balio sozialak), boluntariotzaren normalizazio edo instituzionalizazioarekin edo, beste adibide bat jartzearren, lan-merkatuak gaur egun azaltzen dituen zenbait ezaugarrirekin erlazionaturik egon daiteke. Hala ere, gure inguruan boluntario gisa laguntzeko gero eta aukera handiagoak eskaintzen dituzten gero eta erakunde gehiago izatearekin erlazionatuta egon daiteke.

2.4.2.3. Euskal boluntariotzaren beste ahulezia bat da askotan bere burua boluntario gisa nerri mugatuan identifikatzen duela. Erroldan oso erakunde gutxi barne hartu izana da horren adibide garbia (gutxi gorabehera 100 erakunde, eta berez milaka daude), horretarako beste zenbait arrazoi badaude ere. Lehen adierazi dugun bezala, zenbait erakunde boluntarioak dituzten erakunde bezala egituratzeko esperientziak izan diren arren, onartu beharra dago dinamika hori ahula dela erakundeak egituratzeko beste dinamika batzuekin alderatuz gero. Horren arrazoia zera da: boluntario askok ez dute eskubide eta betebeharrei buruzko kontzientzia sendoa.

2.4.2.4. Gai honek eska dezkeen azterketa sakonagoa alde batera utzita, boluntariotzaren beste ahulezia bat ondokoa da: boluntarioak dituzten erakundeetan zein herri-administrazioetan Boluntariotzaren Legea ez da betetzen.

2.4.2.5. Beste ahulezia bat hauxe da: Euskal Autonomia Erkidegoan boluntariotzaren errealitateari buruzko oso ezagutza enpiriko eta kritiko (kuantitatiboa eta kualitatiboa) eskasa. Era berean onartu behar da euskal errealitate sozialaren edo une honetan aztertzen ari garen interes-eremutik hurbil dauden errealitatearen alderdi espezifikoen ezagutzara egin diren edo egiten ari diren zenbait hurbilketa ez direla behar bezala aprobetxatu boluntariotza-errealitatearen ezagutzaren ikuspuntutik.

2.4.2.6. Esperientzia interesgarriak egin diren arren, giza baliabide boluntarioen kudeaketa egokia eta sistematikoa erakundeen (eta boluntariotza-esparruaren) gainditu gabeko irakasgaia da, ez direlako boluntariotzaren ekarpena planifikatu eta ebaluatzeko tresnak behar bezala erabiltzen eta boluntarioei ez zaielako laguntza eskaintzen ondoko gaietan: hurbilketan, hautaketan, integrazioan, aintzat hartzen, prestakuntzan, parte-hartzean, laneko osasuna zaintzen, lan-garapenean eta irteeran. Bestalde, zenbait kasutan giza baliabideen kudeaketa praktika desegokiak egiten dira, eskasiaren ondorioz boluntarioen erabilera instrumental soila egiten baita.

2.4.2.7. Legeak proposatzen dituen informazioa trukatzeko eta proposamenak egiteko baliabideek (zeinetan boluntariotzaren esparruan adierazitako agente edo eragileak barne hartuta dauden) oso egitura ahula dute eta eragile edo agenteek oso gutxi ezagutzen dituzte. Boluntariotzaren Euskal Kontseilua bera, horren guztiaren elementu nagusia den arren, ez da oso ezaguna eta ez du onarpen handirik lortu.

2.4.2.8. Esparru horretan, boluntarioen beraien ordezkaritza-maila oso txikia da, eta askotan barne hartuta dauden erakundeen izenean bertan boluntario ez diharduten pertsonek hitz egiten dute.

2.4.2.9. Boluntariotza duten erakundeetan emakumeen parte-hartze handia indargunetzat hartu dugun arren, zenbait azterlanek adierazten dute boluntariotzaren munduan generoen arteko bereizketa edo hesia nabarmena dela, adibidez erakundeetan gizonei eta emakumeei ematen zaizkien zeregin eta erantzukizunei dagokienez. Gauza bera esan daiteke gizartean dauden beste diskriminazio-fenomeno batzuei buruz, boluntariotzaren esparruan ez baitira desagertzen.

2.4.2.10. Boluntariotzaren ahulezien artean, ordezko gizarte-zerbitzua (dagoeneko desagertu da) edo boluntario-jardueretan dihardutenei emandako hautespen libreko unibertsitate-kredituak bezalako fenomenoetara egokituta dauden zenbait dinamika daudela adieraz daiteke.

2.4.2.11. Azkenik, oro har irabazi-asmorik gabeko sektorearen ahulezia batzuk boluntariotzaren ahuleziatzat har ditzakegu. Horien artean, erakunde-kopuru handi bat ukitzen dituztenak adierazi ohi dira: antolamenduaren atomizazioa (txikia izateagatik, konexiorik ez izateagatik, edota gaizki ulertutako lehiakortasunagatik), mendetasun ekonomikoa (herri-administrazio batzuekiko klientelismoa), eskura azpiegitura gutxi izatea, kudeaketaren eta ebaluazioaren akatsak, konexio digital eskasa, eta internazionalizazio kaskarra.

2.4.3. Aukerak

Euskal Autonomia Erkidegoko boluntariotzan ditugun aukeretatik, ondoko hauek azpimarratuko genituzke:

2.4.3.1. Adituen ustez, gizartearen modernizazio-prozesuak eta haren konplexutasuna handitzeak, era berean, gizarte-premiei erantzuteko baliabide ugari eskatzen dituzte. Testuinguru honetan, komunitatea, estatua eta merkatuarekin batera, hirugarren sektorearen egitekoa, eta honen barruan, berezko nortasun eta protagonismoarekin, boluntariotzaren munduaren egitekoa ez da zalantzan jartzen. Are gehiago Europan, bertan diskurtso politikoak kapital soziala ("gizarte aktiboa" eta "herritarren parte-hartzea" bezalako kontzeptuei loturik) lehiatzeko indarguneren iturri iraunkoritzat hartzen baitu.

2.4.3.2. Modernizazio-prozesu horrek (bizi itxaropenaren luzatzearekin, denbora eta espazioaren erabileran izandako zenbait aldaketa garrantzitsurekin, eta bizitzaren ibilbidean gero eta indibidualizazio eta aniztasun handiagoarekin), boluntario-ekintzarako une, espazio, erronka eta modalitate berriak eskaintzen ditu, eta giza talde berriak boluntariotzan barne hartzea ahalbidetzen du.

2.4.3.3. Botere publikoen, irabazizko sektorearen, komunitatearen eta hirugarren sektorearen arteko paper-banaketa ezberdin baten testuinguruan, gobernuz kanpoko erakundeen munduak (eta bereziki boluntariotzak) gizarte-sektore jakin batzuen aurrean duen ospe edo onarpen soziala ere aukera interesgarria da, gizarteak sektore honi loturik itxaropen garrantzitsuak dituen neurrian.

2.4.3.4. Irabazizko enpresa-munduan iritzi etiko jakin batzuei eta enpresen erantzukizun soziala deiturikoari gero eta garrantzi handiagoa eman ohi zaie, eta horren ondorioz, zenbaitetan boluntarioak dituzten erakundeekin parte-hartze edo lankidetza-modu berriak bilatzen dituzte.

2.4.3.5. Globalizazio-prozesuak, informazioaren eta komunikazioaren teknologia berrien garapen garrantzitsuarekin, boluntariotzari nazioarte-mailan egituratu eta indartzeko aukera errazten dio, internazionalizazio horrek ekar ditzakeen aberaste eta garapenarekin. Informazioaren eta komunikazioaren teknologia berriek, edonola ere, erlazionatzeko eta parte hartzeko espazio eta modalitate berriak eskaintzen dituzte.

2.4.3.6. Ezagutzaren gizartetzat definitu den gizartean gaude, eta badirudi erakundeen aktibo ukiezinek aktibo ukigarriek baino balio handiagoa dutela. Eraikitako ezagutzak, elkarren arteko sentipenak eta balio komunak balio handiko ondare bihurtu dira, horiek erlazio, sistematizazio eta ikaskuntza-prozesuetan kudeatzen dakiten erakunde eta sareentzat.

2.4.4. Arriskuak

2.4.4.1. Boluntariotzak indar handirik ez duenez gero, arriskuaren gizarte gisa definitutako gizarte honetan arriskupean dagoela nabari du, aukerak gehitzen zaizkion heinean arriskuak ere gehitzen zaizkiolako. Arrisku horiek, adibidez, botere publikoetatik etor daitezke, demokrazia-eremuak murrizteko nahi eta aukera gehiago izan ditzaketelako, edota botere ekonomikoetatik, askotan gizartearen kontrol txikiarekin eta nazioz gaindi dihardutelako, bai eta botere mediatikoetatik ere, gure gizarteetako kulturetan eragin handia dutelako.

2.4.4.2. Egungo gizarte-aldaketaren ezaugarriak kontuan izanik (aldaketa bizkorra, lan-merkatuaren aldaketa sakonak, gizartearen dualizazio eta desberdintasun handia, sekularizazioa eta balio-aldaketa, eta pertsonek bizitzeko aukeratzen dituzten biziguneen aniztasuna), boluntariotzako erakundeak eta sareak erraz desorientatu eta gizarte-ingurunetik deskonektatu daitezke, hura ulertzeko eta bertan barne hartzeko ahaleginean.

2.4.4.3. Lan-merkatu baztertzaileak (adibidez, gazteak, emakumeak edo erretiratzeko zorian dauden pertsona helduak baztertzen dituena), krisialdian dagoen edo berregituratzen ari den (bai eta, askotan, uzkurtzen edo pribatizatzen ere) ongizate-sistemak, zenbait gizarte-mugimenduren atzera-biltzeak, edo balio postmaterialista jakin batzuen gaurkotasunak edo sustapenak boluntariotzaren gune edo rol berriengan eragiten duten neurrian, boluntariotza, nolabait esateko, ingurune eta prozesu horietan gertatzen diren aldaketen mende dago.

2.4.4.4. Mezu eta marketan oinarritutako gizartean, boluntariotzak ahuleziak izan ditzake bere irudia kudeatzeko, hura berez den eta izan nahi duen bezala agertzeko, beste gune eta agente batzuetatik datozen diskurtso eta baloreen kolonizazioa jasan gabe, izan ere, eragile edo agente horiei beharbada boluntariotzaren zeregina bigarren mailakoa eta funtzionala izatea interesatzen baitzaie. Parte-hartzea edo elkartasuna bezalako kontzeptuen inguruan dagoen zarata eta anbiguotasuna dira horren adibide argia, batez ere boluntariotza parte-hartze eta elkartasun horientzat esparru pribilegiatu gisara aurkeztu nahi denean, baina beste esparru bat besterik ez da, beste batzuen osagarri.

2.4.4.5. Boluntariotzak izan dezakeen beste arrisku bat ondokoa da: gizarteko beste eragile edo agente batzuek bete behar dituzten guneetan boluntariotzaren sasiko erabilera egitea, adibidez sozialki soldatapeko enpleguaren berezko gisara sendotu diren eremuetan.

2.4.4.6. Era berean, boluntarioak dituzten erakundeek herri-administrazioen zenbait xedapen eta ekintza arriskutzat hartzen dituzte, batez ere kudeaketa-ahalmen txikia duten erakundeen administrazioarekiko hurbilketa oztopatzen duten eskakizun edo ahulezia burokratiko asko ezartzen dituztelako. Era berean, boluntariotza-jardunaren finantzaketa publikorako bitartekoen ezegonkortasuna ere arriskutzat jotzen da.

2.4.4.7. Boluntarioek, askotan, boluntariotza-jarduera jakin batzuk burutzerakoan ia inolako laguntzarik gabe beren gain hartu behar dituzten kostu ekonomiko eta profesionalak ere arriskutzat hartzen dituzte.

2.5. Balioak

Boluntariotzari buruzko Legearen zioen adierazpenean ondokoa adierazten da: "lege honen ekarpen nagusia hauxe da; Euskal Administrazioak boluntariotza sustatzeko hartzen duen konpromisoa, aldi berean herritar guztiek gizartea eraikitzen jarduteko duten eskubidea azpimarratuz". Ondoren, Lege horren 4. artikuluak ondokoa dio: "Esparru ezberdinetako boluntariotzako ekimenek balio hauek izango dituzte oinarrian: elkartasuna, partaidetza, doakotasuna, autonomia aginte publikoen aurrean, bereizkeriarik eza, aniztasuna, integrazioa, prebentzioa, gizartearen sentsibilizazioa eta, oro har, gizarte demokratiko, moderno eta parte-hartzaile, zuzen eta berdintasunezko batean elkarbizitza errazten duten balioak". Azkenik, 11. artikuluak berriro adierazten du ez direla administrazioak beren erantzukizunetik aske utzi behar.

Boluntariotzari buruzko Legeak, beraz, printzipio, balio, aukera edo irizpide-esparru bat eskaintzen du, eta Boluntariotzako Euskal Planak, noski, hori onartu egiten du, ondoko ezaugarriak izango dituen boluntariotza bultzatuz (kontuan izan ondoko elementuen ordenak ez duela inolako lehentasunik adierazten):

· Askatasunean egindako doako elkartasunaren eta gizarte-altruismoaren emaitza izatea.

· Boluntarioentzako atsegina, egokia eta osasungarria izatea.

· Espazio publikoan herritarrek parte hartzeko baliabide izatea.

· Sentsiblea eta hurbilekoa, eta gizartearen beharrizanei eman beharreko erantzuna aurrez ikusteko gai izatea.

· Oso ezberdinak diren pertsonak barne hartzea eta erakartzea.

· Bere egitekoa besteen kalterako ez izatea, aitzitik, soldatapeko enpleguarekin, ekonomi garapenarekin, gizarte-sare ez formalekin edo herri-administrazioek gizarte-premiei erantzuteko hartutako konpromisoarekin erlazionatuta egotea.

· Sortzailea eta berritzailea izatea.

· Gizalegezko konpromisoaren adierazpen eta bultzatzaile izatea.

· Botere publikoarekiko, irabazizko sektoreekiko edo gizarteko beste agente edo eragileekiko autonomiaduna izatea egituratzen denean, lankidetzarako proposamenak aurkezten dituenean edo kritikak egiten dituenean.

· Gizarte-ehuna eraikitzen eta eraldatzen laguntzea (kapital soziala, erlazio-kapitala eta balio erkideak sortuz).

· Gizarte-bazterketa jasaten duten pertsona eta ingurune ahulenei lehentasuna ematea.

· Elkarrizketarako ahalmena duten erakunde eta sare sortzaile eta iraunkoretan parte hartzea, jardutea eta egituratuta egotea.

· Kritikoa eta prestatua izatea.

Printzipio horiek funtsezkoak izango dira, Planak praktika egokiak (eta praktika berritzaileak) aipatzen dituenean edo boluntariotza esparru horretan diharduen eragile-multzoaren politiken eta ekintzen zeharkako elementu edo zuzeneko objektu gisa sartzeko proposamena egiten duenean zer esan nahi duen ulertzeko.

Atal hau amaitzeko, adierazi behar da Boluntariotzako Planaren helburuetako bat proiektu eta ekimen askok boluntariotzaren sustapena zeharkako elementu gisara barne hartzea dela, baina, era berean, zeharkako elementuak eta, bereziki, generoaren ikuspegia barne hartu behar dituela bereizkeria saihesteko eta sexuen arteko berdintasuna bultzatzeko. Beraz, Plana landu, burutu eta ebaluatzen denean, gizonen eta emakumeen arteko desberdintasunak eta beste zenbait bidegabekeria eta desberdintasun bultzatu eta areagotzen dituzten politika, antolaketa eta kultur baliabideak edo beste edozein baliabide identifikatu eta zuzentzeko konpromisoa azpimarratu behar da.